Your blog post

Blog post description.

7/5/202321 min read

BÀI HỌC TỪ LÀN SÓNG SA THẢI HÀNG LOẠT CỦA NGÀNH CÔNG NGHỆ: CÓ THỂ SẼ TỐT HƠN KHI ĐÃ KHÔNG XEM CÔNG TY NHƯ MỘT GIA ĐÌNH

tech worker: người lao động ngành Công nghệ

family mindset: khái niệm gia đình tại nơi làm việc

cycle: chu kỳ

Intro

“Không còn tính người. Một cái tát vào mặt. Cảm thấy bị phản bội. Thất vọng.” Là những từ được người lao động ngành công nghệ sử dụng khi nói về làn sóng sa thải hàng loạt đang bao trùm lên toàn ngành. Sa thải hàng loạt cũng trở thành một chủ đề được bàn tán xôn xao dạo gần đây.

“Tôi cảm thấy sốc và tổn thương vô cùng, và vẫn đang tìm cách vượt qua chuyện này.” Trích từ bài đăng trên mạng xã hội Linkedin của Katie Olaskiewicz, nhà hoạch định chiến lược trước đây tại Google, sau khi công ty này sa thải 12.000 nhân viên. “Bạn cảm thấy bị phản bội, nhưng không biết phải trút giận lên aithật khó để bạn có thể trút cơn tức giận này được.” Cô chia sẻ.

Katie bày tỏ thêm rằng: “Mặc dù bạn làm việc cho một trong những công ty lớn nhất trên thế giới nhưng họ vẫn sẽ ưu tiên lợi nhuận nếu buộc phải đưa ra lựa chọn giữa bạn và lợi ích của công ty.”

Hơn 2 tuần vừa qua, người lao động ngành công nghệ đã trải qua một cơn ác mộng thực sự khi các ông lớn ngành công nghệ như Amazon, Microsoft và Google cho nghỉ việc tổng cộng 40.000 nhân viên. Ghi nhận từ Linkedin và các mạng xã hội khác, hàng nghìn nhân viên cũ cảm thấy đau lòng vì cách doanh nghiệp buộc họ ra đi. Họ tổn thương và thất vọng. Trong nhiều năm qua, ngành công nghệ đã gieo vào tâm trí người lao động một niềm tin rằng mối quan hệ của doanh nghiệp và nhân viên không chỉ đơn thuần là mua và bán sức lao động - tất cả nên xem nhau như một gia đình lớn đang cùng hướng đến mục tiêu chung.

Từ trước đến nay, trên thị trường vẫn ghi nhận những chu kỳ cắt giảm nhân sự hàng loạt trong một số ngành. Điển hình như chu kỳ cắt giảm nhân sự tại phố Wall trong thời gian gần đây: Hơn 15.000 nhân viên của Goldman Sachs, BlackRock, Citi và Morgan Stanley đã bị sa thải. Khách với lĩnh vực công nghệ, nhu cầu công việc trong ngành ngân hàng bị chi phối bởi 2 yếu tố: thành tích và tính chất chu kỳ của thị trườngkết quả đến từ công việc và chu kỳ tự nhiên của thị trường. Nhân viên ngành ngân hàng không bị “ánh trăng lừa dối” gieo vào đầu họ suy nghĩ rằng mối quan hệ giữa họ với công ty là mối quan hệ gia đình hay điều gì đó quan trọng hơn công việc làm ănKhông có một bức màn lấp lánh nào phủ lên sự thật từ trước đến này của ngành rằng nhân viên chỉ được giữ lại khi họ vẫn còn giúp được doanh nghiệp đạt được mục tiêu kinh doanh.

Đây là thời điểm mà ngành công nghệ đang phải hứng chịu làn sóng sa thải hàng loạt đầu tiên trong suốt 2 thập kỷ qua. Người lao động — cả những người đã bị sa thải lẫn những người còn ở lại — đang đối diện với một sự thật phũ phàng: Nơi làm việc phải làkhông thực sự như một gia đình.

Tech spent years playing up the 'family' image — before shattering it

Ngành Công nghệ dành nhiều năm xây dựng một hình ảnh “gia đình” tại doanh nghiệp - trước khi tự tay phá vỡ hình tượng ấy

Thung lũng Silicon là nơi thường xuyên chứng kiến hàng trăm sự sụp đổ qua từng năm của các công ty khởi nghiệp về công nghệ; nền kinh tế bấp bênh không phải là điều gì xa lạ với nơi đây. Tuy vậy, trong thập kỷ vừa qua, các ông lớn ngành công nghệ lại chọn cách trao nhiều hy vọng cho nhân viên để họ càng có thêm lý do gắn bó với tổ chức ngoài mục tiêu nghề nghiệp - cho họ cảm giác luôn được đảm bảo an toàntrong vòng tay của doanh nghiệp.

Google gọi nhân viên của mình là Googler, với thông điệp rằng ai cũng là mảnh ghép không thể thiếu của tổ chức. Công ty đã mở ra kỷ nguyên của các khuôn viên công nghệ rộng lớn với đầy đủ mọi tiện nghi từ rất sớm. Tại đó, nhân viên có thể làm việc cả ngày, kể cả ở lại suốt đêm mà không cần phải ra về (và thật sự đã có những nhân viên chẳng hề về nhà). Theo đó, công ty đã và vẫn luôn khuyến khích một tinh thần làm việc rằng: “Cống hiến cho công ty là một cách sống đáng tự hào”.

Facebook, hiện tại là Meta, dù từng gặp rất nhiều khó khăn trong những ngày đầu, nhưng khi đã cực kỳ phát triển trong những năm thập niên những năm 2010, giờ đây họ đúng nghĩa là một gã khổng lồ trong lĩnh vực công nghệ. Bên trong khuôn viên ở Menlo Park bang California, ngoàikhông những có các lớp thể dục thể chất miễn phí tại các phòng gym của công tyhọc thể thao theo nhóm, mà nhân viên Facebook còn có thể ăn sáng ở bất cứ quán cà phêđiểm ăn uống nào tại đấy. Năm 2018, Facebook được bình chọn là nơi làm việc tốt nhất tại nước Mỹ; một phần nhờ vào văn hóa khuyến khích nhân viên là “phiên bản thật nhất của bản thân” tại nơi làm việc. Nhìn từ bên ngoài vào, mọi người thường thấy nhân viên Facebook trông rất vui vẻ, thành công, có được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.

Thế nhưng, vẻ ngoài hào nhoáng đó không che đậy được những vấn đề mà Facebook phải đối mặt. Vấn đề đầu tiên đến từ chính doanh nghiệp khi mà họ phải gặp phải hết vụ bê bối này đến vụ bê bối khác. Vấn đề thứ hai là văn hóa nội bộ. Một nữ nhân viên trẻ đã chia sẻ ngay chính trong buổi họp mặt vào năm 2019 của công ty rằng: "Chúng tôi cảm thấy mệt mỏi với áp lực phải tỏ ra là mình ổn và bản thân yêu thích làm việc ở đây". Cô bày tỏ thêm: "Doanh nghiệp không nên tồn tại kiểu áp lực phải tỏ ra yêu một cái gì đó khi tôi không thực sự cảm thấy như vậy."

Có thể thấy trong những tháng vừa qua, những công ty khuyến khích khái niệm gia đình tại nơi làm việc lại chính là những người tự tay đập tan đi ảo tưởng đấy. Gã khổng lồ phần mềm Salesforce được thành lập dựa trên niềm tin của Đồng Giám đốc Điều hành Marc Benioff về thuật ngữ "ohana" trong tiếng Hawaii, đại diện cho sự gắn kết gia đìnhVị đồng CEO Marc Benioff đã dựa trên một từ Hawaii mà ông yêu thích chính là “ohana” từ những ngày đầu sáng lập Salesforce, với mong muốn cùng gắn kết như một gia đình. Khi đến lúc phảiGiai đoạn buộc 10% lực lượng lao động của mình ra đi vào đầu tháng này, ông ấy tiếp tục gợi lên hình tượng về gia đình. "Những nhân viên bị ảnh hưởng không chỉ là đồng nghiệp. Họ là bạn bè. Họ là gia đình", ông viết trong một bức thư gửi nhân viên và coi việc cắt giảm nhân sự giống như chứng kiến đồng nghiệp qua đời.

Tại Meta, Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg cho biết ông đã đầu tư không hiệu quả một số khoản lớn của công ty – chủ yếu là chi tiêu cho metaverse. Vào tháng 11, công ty đã cắt giảm 11.000 nhân viên, khoảng 13% lực lượng lao động, sự kiện mà nhân viên truyền tai với cái tên "Đấu trường sinh tửCuộc đi săn khát máu". Ngay cả trong những thông báo sa thải, Zuckerberg vẫn sử dụng ngôn ngữ gia đình, cảm ơn các nhân viênhọ vì đã "“đặt trái tim và tâm hồn của bạn vào nơi này".

Khi 12.000 nhân viên của Google bị cắt giảm việc làm — một người đang nghỉ thai sản với đứa con 4 tháng ở nhà và một người khác thì đang mang thai 8 tháng — họ cảm thấy sốc và bị phản bội. "Không thể tin được là sau 20 năm cống hiến cho Google, tôi lại nhận được thông báo sa thải quaThật khó để buộc tôi phải tin rằng sau 20 năm làm việc tại Google, tôi lại trải qua về ngày cuối cùng của mình bằng một email", một kỹ sư phần mềm viết trên Twitter. "Như một cái tát vào mặt! Tôi ước mình có thể trực tiếp nói lời tạm biệt với mọi người.".

Một nhân viên bị Google sa thải chia sẻ: "Sự việc này khiến bạn hiểu ra rằng cuộc sống không phải chỉ để làm việc để rồi các chủ doanh nghiệpnhà tuyển dụng - đặc biệt là những công ty lớn, làm ăn không rõ ràng như Google - coi bạn là người 100% có thể dùng một lần. Hãy sống và đừng xem công việc là toàn bộ cuộc sống chỉ là công việccủa bạn.”

The toxicity of the 'family' idea

Mặt trái của ý tưởng xemkhi hình tượng nơi làm việc lànhư một “ gia đình”

Ý tưởng vềKhái niệm nơi làm việc kiểunhư gia đình thu hút mọi người bởi sự bình dị và thân thương. Từ đó, doanh nghiệp xây dựng được lòng trung thành, cảm giác tin tưởng và nhân viên trở thành một cộng đồngNgười ta sẽ cảm thấy nhớ nhà khi họ nhớ cảm giác tình thân. Cùng với những thành viên khác, nơi làm việc kiểunhư gia đình trở thành một cộng đồng. Thế nhưng tồn tại một khoản phí lớn mà doanh nghiệp phải trả khi cố gắng xóa mờ lằn ranh giữa hai ý niệm công việc và gia đình có thể phải trả giá đắt.

Trong nội dung của quyển sách “Out of Office” xuất bản năm 2021, hai nhà báo Charlie Warzel và Anne Helen Petersen phản đối về khái niệm nơi làm việc kiểunhư gia đình: “Bạn đã có một gia đình của mình, dù bạn muốn hay khôngchọn hay được chọn. Khi các công ty sử dụng khái niệm hoa mỹ “gia đình”, họ biến mối quan hệ công việc thànhtrả công sức cho lao động sang mối quan hệ tình cảmvới nhiều cảm tình hơn.”

Cả hai chia sẻ: “Nghe thì có vẻCách nói nơi làm việc như gia đình khá dễ chịu và hấp dẫn, nhưng sâu bên trong, đây là một cáchsự thao túng tâm lý và một thông điệp ngầm về việc trả ít tiền hơn nhưng người lao độngkhác vẫn phải làm nhiều việc hơn. Gia đình gợi cho ta cảm giác ấm cúng, thân thương, thấm nhuần sự hy sinh. Chúng ta vẫn thường nói ưu tiên số một luôn là gia đình mà.”

Xem tổ chức như một gia đình có thể khiến người lao động bỏ qua một số quyền lợi mà họ đáng được nhận. Người lao động có thể cảm thấy khó xin nghỉ phép, đề xuất tăng lương hoặc khiếu nại về hành vi xấu trong công việc, tại nơi làm việc. Nói cách khác, thay vì thẳng thắn lên tiếng cho quyền lợi của mình, người lao động lại cảm thấy tội lỗi nếu làm vậynhững gì đáng lẽ là một mối quan hệ thẳng thắn thì lại trở nên sa lầy.

Eden King, giáo sư tâm lý học tổ chức và công nghiệp tại Đại học Rice, cho biết một số công ty sử dụng những thuyết giảng về tâm lý gia đình như một bức bình phongmàn khói để bòn rútlấy đi nhiều hơn từ nhân viên của họ.

King nói với tôi: “Đôi khi các nhà lãnh đạo thường nói một cách dõng dạc tuyên bố 'Tất cả chúng ta đều là thành viên của cùng một gia đình' nhưng lại cho cảm giác điều đó không được nói từ tận đáy lòng; Thực tế các thành viên có thể cũng chẳng gắn bó đến thế. Ý tưởng 'Ồ, tất cả chúng ta đều là thành viên của một gia đình, nhưng tôi vẫn yêu cầu bạn làm việc nhiều giờ điên cuồng với mức lương ít ỏi, và tôi không tôn trọng bạn' - nghe có sai quá không chứ!"

Bây giờ hãy tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra khi chính những tổ chức đó quyết định tuyển dụng quá nhiều nhân viên ngay thời điểm đại dịch bùng nổ: lợi nhuận ròngcuối cùng của họ đã bị ảnh hưởng nặng nề và đã đến lúc phải cắt giảm số lượng nhân viên.

Sylvia Bonilla Zizumbo, một nhà khai vấn sự nghiệp và lãnh đạo, người đã làm việc 17 năm tại Google trước khi thành lập công ty riêng của mình ba năm trước, cho biết: “Xã hội có thể cảm thấy việc sa thải đó là mất nhân tính. Đó chắc chắn là một đòn trời giáng đối với những người bị sa thải cũng như đối với những người vẫn còn làm việc cho công ty."

Bonilla Zizumbo giải thích việc chúng ta cảm thấy hài lòng và thành công trong công việc, đồng thời thúc đẩy chúng ta trở nên tham vọng và làm việc hiệu quả hơn, dựa trên năm yếu tố: sự đầu tư thời gian, mức độ đóng góp, sự cống hiến của bản thân, mục đích làm việc và hiệu suất. Khi làm việc cùng với những người khác, bạn cũng hình thành các mối quan hệ và tin tưởng lẫn nhau. Cảm xúc mà công việc mang lại trở thành nền móng tại doanh nghiệp và là thứ giúp nhân viên có động lực làm việc.

Bonilla Zizumbo chia sẻ: "Xem xét tất cả những điều nói trênVới tất cả những điều đó trong tâm trí, thì cảm giác đột nhiên bị “gia đình” bỏ lại thực sự giống như một sự phản bội. Có vẻ như mọi thứ bạn đã làm tại công ty - sự đầu tư thời gian, mức độ đóng góp, sự cống hiến của bản thân, mục đích làm việc và hiệu suất - đều không được xem trọng."

Wall Street realities

Câu chuyện thực tế từ Phố Wall

Theo dòng chảy của xã hội, với nhiều cách tiếp cận khác nhau, các nhân viên ngành công nghệ dần nhận ra một điều mà các ngành công nghiệp phát triển khác đã biết. Ở Phố Wall, sa thải nhân viên là một việc hết sức bình thường.

Chu kỳ cắt giảm nhân viên tại phố Wall là: Các ngân hàng thường xuyên cắt giảm những nhân viên kém hiệu quả để nhường chỗ cho những nhân tài mới. Các nhân viên ngân hàng đã quen “sống cùng” với bảng đánh giá hiệu suất làm việc định kỳ. Vì điều này không chỉ quyết định mức tiền thưởng được nhận mà còn cả việc họ có thể tiếp tục được làm việc hay không. Từ lâu, việc cắt giảm đó đã được coi là một điều cần thiết của hoạt động kinh doanh trong một thế giới tài chính cạnh tranh và sinh lời cao. Vậy nên, dù không hoàn toàn đồng lòng, nhưng người trong ngành vẫn nhìn nhận sự thật của mối quan hệ lao động này, rằng tất cả được lập nên vì mục đích kinh doanh.

Charlie Anderson, một đối tác với công ty tuyển dụng Heidrick & Struggles và là người đứng đầu hoạt động ngân hàng đầu tư của công ty đó tại châu Mỹ, nói với tôi rằng: “Đến cuối cùng thì điều mà một doanh nghiệp muốn vẫn là thúc đẩy doanh thu, vì đó là mới cách bạn mở rộng “miếng bánh” trên thị trường. Theo đó, thúc đẩy doanh thu trở thành yếu tố quan trọng nhất được xem xét trong bất kỳ đánh giá cuối năm nào. Tôi nghĩ điều đó định hướng văn hóa của ngànhđã thúc đẩy để trở thành một văn hóa như hiện tại."

Đại dịch, đi kèm với sự bùng nổ lợi nhuận, chỉ giúp trì hoãn chu kỳ tự nhiên này. Và sau một năm 2022 tồi tệ của thị trường, chu kỳhoạt động sa thải nhân sự ấy đã quay trở lại. Trong một hội nghị báo cáo tài chính trực tuyếncuộc gọi thu nhập gần đây (earning call) mới đây, giám đốc điều hành của Morgan Stanley, ông James Gorman, đã mô tả việc sa thải nhân viên vào tháng 12 của ngân hàng là “khá muộn hơn bình thường".

Việc sa thải gần đây trong ngành ngân hàng diễn ra vô cùng dứt khoát và nhanh chóng. Tại Goldman Sachs, công ty đã cắt giảm 3.200 nhân viên. Một số công nhân được gọi đến cuộc họp lúc 7:30 sáng để nhậnđược thông báo rằng họ bị sa thải. Một số nhân viên ngân hàng cấp thấp chỉ có 30 phút để dọn dẹp bàn làm việc trước khi họ được tiễnđưa ra khỏi cửa chính của công ty. Nhân viên tại một ngân hàng tiêu dùng sau khi bị sa thải đã mô tả hôm ấy như là "ngày tận thế" khi cứ sau 10 phút thì lại nghe tin có người sắp bị sa thải.

Điển hình như Big Law trong ngành Luật với tiêu chuẩn hoạt động tại các công ty chính là "làm tốt hơn hoặc rời đi". Theo đó các luật sư cần hướng tới việc thăng chức hoặc sẽ phải rời bỏ công việc. Các công ty nàyđấy có cách để lặng lẽ đẩy người lao động ra khỏi cửa đối nếu có ai không thực hiện theo tiêu chuẩn. Khi tổ chức gặp khó khăn, các công ty luật với những “cam hết hạn chế thất nghiệp cho xã hội” sẽ chọn cách sa thải sau khi thực hiện đánh giá hiệu suất - qua đó cắt giảm số lượng nhân viên bằng cách đổ lỗi cho hiệu suất làm việc của họ, thay vì tài chính của công ty. Tuy vậy, khi hoạt động kinh doanh chậm lại vào năm 2023, các hoạt động như sáp nhập và mua lại diễn ra nhiều hơn, ngay cả các công ty luật cũngthậm chí thẳng thắn thông báo sa thải nhân viên với lý do là vượt quá nhu cầu nhân sự của tổ chức.

A healthy reset

Hãy bắt đầu nghĩ cho bản thân mình nhiều hơn

Những thông tin trên không nhằm ám chỉ cách làm như tại Phố Wall là hoàn hảo để đối xử với nhân viên. Qua thời gian, các nhân viên ngân hàng cấp thấp cũng đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tiêu chuẩn của hệ thống khi sức khỏe tinh thần của họ đã xấu đitrở nên tiêu cực hơn rất nhiều. Nhiều tổ chức tài chính lớn vẫn đang thực hiện các bước để thay đổi văn hóa này.

Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng khi văn hóa doanh nghiệp có sự tin tưởng sẽ giúp tạo ra một môi trường làm việc lành mạnh và hiệu quả hơn. Nghiên cứu của King đã chỉ ra được những mặt tích cực đáng kể xuất hiện nhiều hơn tại nơi làm việc khuyến khích sự gắn kết lành mạnh, tạo được cảm giác thân thuộc cũng như cảm giác được hỗ trợ và thuộc về.

King chia sẻ: “Đối với nhiều người, các mối quan hệ thân thiết tại nơi làm việc và mối quan hệ của họ với toàn bộ tổ chức là vô cùng quan trọng. Bất kỳ điều gì làm giảm chất lượng những mối quan hệ đó đều chính là sai lầm."

King cho rằng một nơi làm việc lý tưởng phải có một thứ gọi là "sự hỗ trợ từ tổ chức", tại đónơi nhân viên cảm thấy như tổ chức quan tâm đến nhu cầu của họ, như việc họ có tiếng nói và được đối xử công bằng, và tôn trọng.

Bonilla Zizumbo, nhà khai vấn nghề nghiệp và cựu nhân viên lâu năm của Google, chia sẻ: “Đối với những người đang mắc kẹt trong một công việc độc hại - hoặc vừa bị sa thải - đã đến lúc họ phải suy nghĩ lại về mối quan hệ với chính công việc đấy”, Bonilla Zizumbo, nhà khai vấn nghề nghiệp và cựu nhân viên lâu năm của Google, cho biết. Hãy phân rõ lằn ranh giữa công việc với chính bản thân; Điều đó có giá trị như việc bản thân nhận ra những điều quan trọng nhất, điều mang lại cho bạn niềm vui nhất và những người quan trọng nhất. Đừng trì hoãn khoảng thời gian đó và đừng trì hoãn các hoạt động dành cho sức khỏe của bạn.

"“Đó thường là một trong những điều hối tiếc lớn nhất mà tôi nghe được: Bạn đã cống hiến hết mình cho công việc, bạn trung thành, bạn không quan tâm đến những điều quan trọng này trong cuộc đời mình, chỉ để rồi bị sa thải."” bàcô nói. "Và bạn nhận ra mình không thể lấy lại những khoảng thời gian đó được nữa."